Dla Rodziców

 

....................................................................................

Materiał opracowany przez Główny Inspektorat Sanitarny
przy współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej

 

Warszawa, 7 października 2019 r.

 

Informacja na temat potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem elektronicznych papierosów

 

Na przestrzeni ostatnich lat pojawiły się nowe zagrożenia dla zdrowia publicznego, tzw. elektroniczne papierosy (e-papierosy). Są one postrzegane jako mniej szkodliwe, dlatego młodym ludziom wydają się szczególnie atrakcyjne.

E-papierosy oraz tytoń podgrzewany pozwalają ukryć nawyk palenia.
Tym samym eliminują istotny czynnik chroniący młodzież przed sięganiem
po papierosy, jakim jest strach przed wykryciem nałogu przez rodziców. Dlatego też w łatwy sposób otwierają furtkę do palenia papierosów w przyszłości.

 

Co to są e-papierosy?

E-papieros to inaczej elektroniczny system dostarczający nikotynę.

E-papierosy to urządzenia elektroniczne, które podgrzewają ciecz i wytwarzają aerozol lub mieszankę małych cząstek w powietrzu. Mają wiele kształtów i rozmiarów. Większość z nich ma baterię, element grzewczy i miejsce na tzw. liquid. Niektóre e-papierosy wyglądają jak zwykłe papierosy, cygara lub fajki.
Inne przypominają pamięć USB, długopis lub przedmioty codziennego użytku.

Papierosy elektroniczne funkcjonują pod różnymi nazwami: e-papierosy, e-fajki lub systemy dostarczania nikotyny (ENDS).

W skład e-liquidu wchodzą: glikol propylenowy i/lub gliceryna, woda lub etanol, nikotyna (od 0 do 20 mg/ml) oraz dodatki smakowo-zapachowe. Obecnie istnieje ponad 8 000 różnych rodzajów e-liquidu o owocowych bądź słodkich smakach (m.in.: czekolada, popcorn, guma balonowa, wanilia), które mają na celu zachęcić młode osoby do sięgnięcia po e-papierosa.

Korzystanie z e-papierosa jest czasem nazywane „wapowaniem” lub „JUULINGIEM”.

 

Jak działają e-papierosy?

E-papieros działa na zasadzie podgrzewania płynu (e-liquid) do temperatury około 200oC, tworząc przy tym aerozol, który jest wdychany przez użytkownika. Zwykle zawiera on nikotynę, aromaty i inne substancje chemiczne.

Użytkownicy wdychają aerozol z e-papierosów do płuc. Mogą go również wdychać osoby postronne, gdy użytkownik wydycha go w powietrze.

Warto zwrócić również uwagę na fakt, że urządzenia do palenia e-papierosów mogą być używane do dostarczania substancji psychoaktywnych.

 

Co znajduje się w aerozolu z e-papierosa?

Aerozol z e-papierosów jest szkodliwą „parą wodną”. Aerozol do e-papierosów, który użytkownicy wdychają, może zawierać szkodliwe substancje, w tym:

·       acetaldehyd,

·       formaldehyd,

·       akroleinę,

·       propanal,

·       nikotynę,

·       aceton,

·       o-metyl-benzaldehyd,

·       karcinogenne nitrozaminy.

Użycie e-papierosa powoduje emisję pyłu zawieszonego (PM2.5)
oraz najdrobniejszych cząstek (UFPs), których stężenie wzrasta w powietrzu otaczającym e-palacza.

 

Co to jest JUUL?

JUUL to forma e-papierosa – urządzenie do vapingu o systemie zamkniętym, które nie jest przeznaczone do napełniania. Inteligentny mechanizm podgrzewający w urządzeniach JUUL wytwarza aerozol. Został zaprojektowany tak, aby ograniczać spalanie. Akumulator urządzenia JUUL ładuje się przez stację dokującą USB.

Wszystkie e-papierosy JUUL mają wysoką zawartość nikotyny. Według producenta pojedyncza kapsułka JUUL zawiera tyle samo nikotyny, co paczka 20 zwykłych papierosów. Produkt jest dostępny tylko w wysokich stężeniach nikotyny, co może powodować u niektórych nastolatków szybki rozwój uzależnienia. JUUL używa płynnych wkładów nikotynowych zwanych „podami”, które są dostępne w smakach atrakcyjnych dla młodzieży.

 

Problem używania e-papierosów

W Polsce papierosy istnieją już od 13 lat, jednak ich prawdziwa ekspansja na naszym rynku nastąpiła w latach 2008-2009.W tym okresie powstało najwięcej firm handlującymi tymi produktami, a za tym nastąpił lawinowy wzrost liczby użytkowników papierosów elektronicznych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) alarmuje, iż właśnie w latach 2008-2012 w krajach Ameryki Płn., UE i Korei Płd. co najmniej dwukrotnie zwiększyła się liczba osób dorosłych używających tych produktów.

E-papierosy zyskały największą popularność wśród młodzieży. Przykładem
są Stany Zjednoczone, w których w 2011 roku e-papierosów używało 1,4% gimnazjalistów i 2,7% uczniów szkół średnich, a już rok później e-papierosy paliło odpowiednio 4,7% i 10% uczniów tych szkół. Innym przykładem może być Wielka Brytania. W 2013 roku 7% młodych mieszkańców tego kraju w wieku
11-18 lat zadeklarowało, iż przynajmniej raz w życiu korzystało z elektronicznych papierosów. W 2015 roku liczba ta wzrosła do 13%!

Polska negatywnie wyróżnia się na tle innych państw. Odsetek użytkowników elektronicznych papierosów jest bardzo wysoki, szczególnie w grupie nastolatków i młodych dorosłych. Coraz więcej uczniów przychodzi do szkoły
z elektronicznymi papierosami. Wielu z nich pali podczas przerw. Mimo, że szkoły wprowadzają regulaminy o zakazie używania e-papierosów, nie powoduje to spadku liczby użytkowników. Badania porównawcze przeprowadzone w 2011 roku i w 2014 roku wśród uczniów w wieku 15-19 lat wskazują, że liczba polskich nastolatków, którzy próbowali e-papierosa, wzrosła od 2011 roku sześciokrotnie. Nawet 30% uczniów w wieku od 15 do 19 lat regularnie pali elektroniczne papierosy, a 60% spróbowało ich co najmniej raz życiu.

Ponad połowa badanych (54,8%) uważała, że e-papierosy są dużo bezpieczniejsze niż zwykłe papierosy! Używanie e-papierosów jest traktowane przez młodzież jako mniej ryzykowne. Ponadto e-papierosy wyglądają atrakcyjnie, co osłabia negatywne przekonania na temat ich wpływu na zdrowie. Młodzież nie zdaje sobie sprawy, że e-papierosy tak samo uzależniają i tak samo negatywnie wpływają na zdrowie jak papierosy tradycyjne.

 

Jakie jest ryzyko zdrowotne związane z używaniem e-papierosów?

Istnieją dowody na to, że młodzi ludzie, którzy używają e-papierosów, mogą częściej palić papierosy w przyszłości. Istnieją udokumentowane przypadki zatruć płynem z e-papierosów wśród dzieci oraz osób dorosłych.

 

Układ narządów

Skutki zdrowotne wynikające z użycia
e-papierosa

Układ oddechowy

- podrażnienie górnych i dolnych dróg oddechowych (Vardavas et al., 2012),
- zapalenie oskrzeli, kaszel, zmiany rozedmowe w płucach (Scheffler et al., 2015; Grana et al., 2014).

Układ immunologiczny

- indukcja stanu zapalnego w drogach oddechowych (Scott et al., 2018),
- zmniejszenie wydajności układu odpornościowego (Sussan et al., 2015),
- zwiększone ryzyko wystąpienia zapalenia płuc (Miyashita et al., 2018).

Ośrodkowy
układ nerwowy

- zmiany behawioralne (Grana et al., 2014),
- upośledzenie pamięci (modele zwierzęce) (Farsalinos et al., 2014),
- skurcze mięśni i drżenie mięśni (Farsalinos et al., 2014).

Pozostałe układy

- podrażnienie oczu (Grana et al., 2014),
- kontaktowe zapalenie skóry i oparzenia (Hess et al., 2017),
- nudności i wymioty (Hess et al., 2017),
- podrażnienie błony śluzowej gardła i jamy ustnej (Jensen et al., 2015).

Co więcej, badania naukowe opublikowane w 2019 r. (Caporale et al., 2019) pokazują, że nawet beznikotynowe e-papierosy mogą być szkodliwe dla zdrowia, uszkadzając śródbłonek naczyń krwionośnych.

Najnowsze doniesienia medialne (z 23 sierpnia 2019 r.) donoszą o pierwszej śmierci dorosłego pacjenta związanej z ciężką chorobą układu oddechowego. Zgon jest wiązany z użyciem e-papierosów. Amerykańskie szpitale głośno mówią o coraz większej liczbie bardzo młodych osób palących e-papierosy, które trafiają do szpitali z problemami oddechowymi. Jedynym czynnikiem wspólnym w tych przypadkach jest używanie e-liquidów.

 

Co zrobić, aby uchronić dzieci przed używaniem e-papierosów?

·       Daj dobry przykład. Jeśli palisz, nigdy nie jest za późno na rzucenie palenia.

·       Porozmawiaj ze swoim dzieckiem lub nastolatkiem o tym, dlaczego e-papierosy są dla nich szkodliwe. Nigdy nie jest za późno na pierwszy krok.

·       Poinformuj dziecko, jaki jest twój stosunek do wszystkich wyrobów tytoniowych. Wyraź zdecydowany sprzeciw dla stosowania takich produktów. Uzasadniaj, dlaczego nie są one bezpieczne.

·       Porozmawiaj z nauczycielami na temat egzekwowania zakazu palenia tytoniu na terenie szkoły oraz szkolnego programu zapobiegania paleniu tytoniu.

 

....................................................................................

Profilaktyka przeciw wszawicy

 

FOLDER INFORMACYJNY (kliknij aby pobrać)

....................................................................................

Pierwsza pomoc

....................................................................................

Szkoła czystych rąk

 

....................................................................................

Bezpieczeństwo dziecka w kontakcie z obcą osobą...(kliknij, aby dowiedzieć się więcej)

....................................................................................

Bezpieczna droga do szkoły
KOD: 5 kroków

 

....................................................................................

Noś odblaski



 

....................................................................................

Uzależnienia

 

....................................................................................

Koronawirus

Podstawowe środki ochronne przeciwko nowemu koronawirusowi wywołującemu chorobę COVID-19 
(Opracowano na podstawie danych WHO, ECDC i CDC)

Główny Inspektorat Sanitarny

Nowy koronawirus SARS-Cov-2 wywołuje chorobę o nazwie COVID-19. Choroba objawia się najczęściej gorączką, kaszlem, dusznościami, bólami mięśni, zmęczeniem. Ciężki przebieg choroby obserwuje się u ok.15-20% osób. Do zgonów dochodzi u 2-3% osób chorych. Prawdopodobnie dane te zawyżone, gdyż u wielu osób z lekkim przebiegiem zakażenia nie  dokonano potwierdzenia laboratoryjnego.

Najbardziej narażone na rozwinięcie ciężkiej postaci choroby i zgon, są osoby starsze, z obniżoną odpornością, którym towarzyszą inne choroby, w szczególności przewlekłe. Najwięcej potwierdzonych przypadków zakażenia nowym koronawirusem zarejestrowano w Chinach (99%), głównie w prowincji Hubei. Pozostałe osoby „zawlekły” wirusa do innych krajów Azji, Europy, Oceanii i Ameryki Północneji zakaziły (np. w Niemczech, we Francji, w Wielkiej Brytanii) kolejne osoby.

Wirus przenosi się drogą kropelkową. Aktualnie nie ma szczepionki przeciw nowemu koronawirusowi. Można natomiast stosować inne metody zapobiegania zakażeniu, zaprezentowane poniżej. Metody te stosuje się również w przypadku zapobiegania innym chorobom przenoszonym drogą kropelkową np. grypie sezonowej (w przypadku której, szczyt zachorowań przypada w okresie od stycznia do marca każdego roku).

ZALECENIA

Często myj ręce

Często myj ręce używając mydła i wody, a jeśli nie masz do nich dostępu, używaj płynów/żeli na bazie alkoholu (min. 60%).Dlaczego? Mycie rąk ww. metodami zabija wirusa, jeśli znajduje się on na rękach.

Stosuj odpowiednie zasady ochrony podczas kaszlu i kichania.

Podczas kaszlu i kichania zakryj usta i nos zgiętym łokciem lub chusteczką – natychmiast wyrzuć chusteczkę do zamkniętego kosza i umyj ręce używając mydła i wody, a jeśli nie masz do nich dostępu – płynów/żeli na bazie alkoholu (min. 60%).

Dlaczego? Zakrycie ust i nosa podczas kaszlu i kichania zapobiega rozprzestrzenianiu się zarazków i wirusów. Jeśli kichasz lub kaszlesz w dłonie, możesz zanieczyścić przedmioty lub dotykane osoby.

Zachowaj bezpieczną odległość

Zachowaj co najmniej 1 metr odległości między sobą a innymi ludźmi, szczególnie tymi, którzy kaszlą, kichają i mają gorączkę.

Dlaczego? Gdy ktoś zarażony wirusem powodującym chorobę układu oddechowego, taką jak COVID-19, kaszle lub kicha, wydala pod ciśnieniem małe kropelki śliny i śluzu zawierające wirusa. Jeśli jesteś zbyt blisko, istnieje ryzyko, że możesz wdychać wirusa.

Unikaj dotykania oczu, nosa i ust

Dlaczego? Dłonie dotykają wielu powierzchni, które mogą być skażone wirusem. Jeśli dotkniesz oczu, nosa lub ust zanieczyszczonymi rękami, możesz przenieść wirusa z powierzchni na siebie.

Jeśli masz gorączkę, kaszel, trudności w oddychaniu, zasięgnij pomocy medycznej.

Jeśli masz gorączkę, kaszel, trudności w oddychaniu, zasięgnij pomocy medycznej zgodnie z  informacją zamieszczoną na stronie Ministerstwa Zdrowia https://www.gov.pl/web/zdrowie

Dlaczego? Objawy ze strony układu oddechowego z towarzyszącą gorączką mogą mieć wiele przyczyn np. wirusową (wirusy grypy, adenowirusy, rynowirusy,  koronawirusy, wirusy paragrypy) czy bakteryjną (pałeczka Haemophilus influenzaea, pałeczka krztuśca, chlamydia, mykoplazama).

Jeśli masz łagodne objawy ze strony układu oddechowego i nie podróżowałeś do Chin

Jeśli masz łagodne objawy ze strony układu oddechowego i nie podróżowałeś do Chin, pamiętaj o stosowaniu podstawowych zasad ochrony podczas kaszlu, kichania oraz higieny rąk i pozostań w domu do czasu powrotu do zdrowia, jeśli to możliwe.

Chroń siebie i innych przed zachorowaniem

Nie zaleca się używania masek na twarz przez zdrowych ludzi w celu zapobieżenia rozprzestrzenianiu się SARS-Cov-2

Noszenie maseczki zasłaniającej usta i nos może pomóc ograniczyć rozprzestrzenianie się niektórych chorób układu oddechowego.  Jednak stosowanie samej maseczki nie gwarantuje powstrzymania infekcji i powinno być połączone ze stosowaniem innych środków zapobiegawczych, w tym higieną rąk i zasadami ochrony podczas kaszlu czy kichania (patrz wyżej) oraz unikaniem bliskiego kontaktu z innymi ludźmi (co najmniej 1 metr odległości).

Światowa Organizacja Zdrowia doradza racjonalne stosowanie maseczek.

Używaj maseczek tylko wtedy, gdy masz objawy ze strony układu oddechowego (kaszel lub kichanie), podejrzewasz u siebie infekcję SARS-Cov-2 przebiegającą z łagodnymi objawami lub opiekujesz się osobą z podejrzeniem infekcji SARS-Cov-2.

Podejrzenie zakażenie SARS-Cov-2 jest powiązane:

– z podróżowaniem po obszarze Chin, w którym zgłoszono przypadki zakażenia SARS-Cov-2,
lub
– bliskim kontaktem z kimś, kto podróżował po Chinach i ma objawy ze strony układu oddechowego.

Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ocenia, iż ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 dla obywateli UE/EOG i Wielkiej Brytanii przebywających w Europie jest obecnie niskie.

Zachęcamy do zapoznania się informacjami zamieszczanymi  na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego pod adresem www.gis.gov.pl, m.in. „Komunikat dla podróżujących”, „Zasady postępowania epidemiologicznego i medycznego w związku z ryzykiem zawleczenia na obszar Polski nowego koronawirusa (SARS-CoV-2)”” oraz „ Zasady postępowania w PODRÓŻY LOTNICZEJ oraz w portach lotniczych w związku z ryzykiem zawleczenia na obszar Polski nowego koronawirusa (SARS-CoV-2)”.  Zachęcamy również do odwiedzania strony Głównego Inspektoratu Sanitarnego na Facebooku, gdzie zamieszczane są najnowsze informacje.

Instrukcja jak poprawnie i skutecznie myć ręce znajduje się poniżej.

 

Instrukcja mycia rąk

 

....................................................................................

Czynniki chroniące w profilaktyce zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży

Zachowania ryzykowne podejmowane przez młodzież to takie, które stanowią bezpośrednie lub w dłuższej perspektywie zagrożenie dla zdrowia. Są to miedzy innymi: palenie tytoniu, picie alkoholu, upijanie się, zażywanie innych substancji psychoaktywnych, wczesna inicjacja seksualna, przemoc rówieśnicza, zagrożenia behawioralne związane z nadmiernym korzystaniem z telefonu, graniem w gry komputerowe, hazardem, niekontrolowanym objadaniem się, czy zakupami. 

W największym skrócie: czynniki ryzyka zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zachowań ryzykownych a czynniki chroniące zmniejszają to prawdopodobieństwo i zabezpieczają przed nimi. To cechy, sytuacje lub warunki życia, które zwiększają odporność osoby na działanie czynników ryzyka.

W literaturze istnieje kilka podziałów czynników chroniących. Dość przejrzysty wydaje się schemat pogrupowania tych czynników na cztery kategorie:

1.  Cechy indywidualne (tzw. atuty). Możemy je podzielić na dwie grupy. Predyspozycje biologiczne, czyli dobre funkcjonowanie intelektualne, uzdolnienia i stan zdrowia fizycznego oraz psychicznego. Do drugiej grupy zaliczymy te predyspozycje, które powstały na drodze edukacji, wychowania i własnych przemyśleń. Znajdą się tu wszelkie zdolności społeczne, umiejętność radzenia sobie z emocjami, ale także takie cechy jak: poczucie odpowiedzialności, spójności, czyli wierności własnym przekonaniom. Istotną rolę odgrywa tu również pozytywny obraz własnej osoby, poczucie sensu życia, optymizm i poczucie humoru.

2.  Cechy rodziny. Dla młodego człowieka bardzo ważna jest rodzina dająca mu siłę i wsparcie, zapewniająca miłość i opiekę, zaspokająca jego podstawowe potrzeby. Istotne jest również zaangażowanie rodziców w naukę i życie szkolne dziecka, wspieranie dobrych relacji z rodzeństwem i rówieśnikami. Nie możemy zapomnieć tutaj o relacjach w rodzinie, zarówno między dzieckiem a rodzicami, jak i samymi rodzicami (umiejętność rozwiązywania konfliktów, rzadko występujące kłótnie).

3.  Cechy społeczności lokalnej.Znajdzie się tutaj mieszkanie w spokojnej i bezpiecznej dzielnicy, obecność troskliwego sąsiedztwa. Najbliższe otoczenie może być też miejscem, gdzie młody człowiek będzie rozwijał swoje zainteresowania (ośrodki kultury, kluby sportowe) ale także wypełniał role społeczne, świadczył pomoc innym. W zamian zostanie doceniony i wzmocniony. Niebagatelną rolę w tej grupie czynników chroniących odgrywa szkoła – dobre relacje z nauczycielami, otrzymywanie od nich wsparcia i opieki. Ważną rzeczą jest też reagowanie na zachowania ryzykowne oraz zachęcanie uczniów do zwracania się ze swoimi problemami do nauczycieli. Szkoła to również środowisko rówieśnicze a to oznacza dbanie o pozytywne relacje miedzy uczniami, kształtowanie umiejętności społecznych. To tutaj młodzież z grup o podwyższonym ryzyku może otrzymać dodatkowe wsparcie.

4.  Cechy polityki i kultury społeczeństwa rozumiane jako dostęp do służb społecznychi ochrony zdrowia, niski poziom społecznej akceptacji przemocy i dyskryminacji, obecność kampanii społecznych i zajęć profilaktycznych.

Wiadomo nie od dziś, że dzieci i młodzież lepiej rozwijają się w warunkach im sprzyjających. Co mogą zrobić rodzice by wesprzeć swoje dziecko w rozwijaniu umiejętności „omijania zagrożeń”?

1.  Akceptuj swoje dziecko. Dzięki temu będzie budowało zaufanie do siebie i swoich możliwości. Nawet, jeśli poniesie ono porażkę, łatwiej mu będzie zmotywować się do podejmowania wysiłku i starań. Zachęcaj dziecko do wyrażania swoich uczuć i traktuj je z należytą uwagą i szacunkiem. Młody człowiek ma prawo odczuwać niepokój czy złość. Akceptuj te emocje.Powiedz: „rozumiem”, „to musiało być trudne dla ciebie”. Nazwij te uczucia: „wygląda na to, że jesteś wściekły”, „wytrąciło cię to z równowagi”. To naprawdę pomaga.

2.  Stosuj wzmacniające i korygujące informacje zwrotne. Dzięki tym informacjom dziecko poznaje swoje mocne i słabe strony. To pomaga w budowaniu właściwego obrazu samego siebie. Słabsze strony zaakceptujemy łatwiej, gdy mamy świadomość tych mocniejszych. Chwal za konkretną rzecz, za włożony wysiłek i upór. Nie oceniaj ogólnie i nie chwal za wszystko – gdy coś zrobione byle jak jest pochwalone może zniechęcić dalszej pracy. Warto podzielić się też swoim uczuciem: „jestem pod wrażeniem, jak dokładnie posprzątałeś pokój”, „jestem dumny, że pomogłaś koledze”. Jeśli natomiast czegoś nie aprobujemy, możemy zastosować ten sam schemat: „nie podoba mi się, że w twoim pokoju jest taki bałagan”, „jestem zdenerwowana, gdy spóźniasz się do domu”. Przedstawmy swe oczekiwania i jasno je wyraźmy: „zależy mi na tym, abyś pozbierał rzeczy z podłogi”, „oczekuję, że następnym razem przyjdziesz punktualnie”.

3.  Zachęcaj do samodzielności. Często rodzice rozwiązują problemy za dziecko w sytuacji,
w której mogłoby sobie samo z nim poradzić. Pozwól mu dokonać wyboru (na miarę jego możliwości), okaż szacunek i zainteresowanie dla jego zmagań, zachęć, by skorzystało
z cudzych doświadczeń. Wiele problemów dziecko będzie musiało samo rozwiązać lub sobie
z nimi poradzić, np. przeżyć trudne chwile, przeżyć trudne uczucia. Rodzic może mu wtedy towarzyszyć i wspierać go poprzez uważne słuchanie, okazywanie mu zrozumienia, dawanie wsparcia.

Na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji można pobrać bezpłatną publikację Poradnika dla rodziców: Jak kochać i wymagać.

https://www.ore.edu.pl/2015/04/wychowanie-3/

 

Bibliografia:

Adele Faber, Elaine Mazlish: Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. Media Rodzina, Poznań 1997.

Anna Dzielska: Zachowania ryzykowne. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2017

AgnieszkaJaros, Rafał Jaros: Czynniki ryzyka i czynniki chroniące związane z zachowaniami problemowymi – przegląd badań przeprowadzonych w Polsce.Uniwersytet Łódzki, Instytut Nauk  Społeczno-Ekonomicznych w Łodzi

Kinga Sochocka, Karolina Van LaereJak chronić dziecko przed nałogowymi zachowaniami. Fundacja Poza Schematami.

www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/zachowania-szkodliwe-mlodziezy-i-mlodych-doroslych-czynniki-ryzyka-i-czynniki-chroniace/

...................................................................................

Poranna gimnastyka

 

...................................................................................

Prawidłowa postawa siedząca przy biurku

 

...................................................................................

Ćwiczenia - palce stóp

 

 

...................................................................................